Siste veka i Zambia

Fredag 25. siste dag
Denne dagen ver meget spessiell. Me kom til Nansanzu og kom oss hurtig til 8 d der Line hadde sin siste undervisning. Erna og eg gjekk rundt å såg på området, tok litt bilder i lag med mange av lærarane, og når Line var ferdig med timen sin kom også ho ut med heile 8 d for ein liten fotosesjon.
Når pliktene våre med elevane var unnagjort var det på tide med refleksjonssamtale med alle oss studentane, faglærarane våre, Tove og head. Det var ein veldig interessant samtale, der me først fekk sei kva erfaringar me hadde gjort oss og kva me tykte om opphaldet vårt. Deretter sa faglærarane kva dei hadde opplevd og kva dei tykte om oss. Det heile tok ganske lang tid og når me var ferdige og skulle til staff room fekk me berre beskjed om å gå ein liten tur til ein annan plass. Dei dreiv nemmleg å ordna til ein heil sermoni for oss, opg når me endeleg fekk komme inn på staff room vart me møtt av eit shina rom der me tre studentane hadde fått hedersplassane. Seremonien i seg sjølv bestod av ein heil masse formelle talar og som høgdeoungt hadde alle lærarane spleisa på å gi oss ei lita krukke, ei skål, ein chitenge og skjerf til kvar av oss. Det var veldig fint og spesiellt.

seremonien

Draktpryden

Seinare på dagen vart me og invitert av skulen på ein braai som er grillfest, der fekk me for første gong sett lærarane ved Nansanzu i ein uformell samanheng, og det er jammen ein artig gjeng, masse dansing og andre artigheiter.
Alt i alt ein veldig fin måte å seie farvel til alle på, sjølv om det sjølvsagt var trist og leit.

Søndag 27.
Denne dagen la me ut på tur. ferda gjekk til Bovu Island, eit lite paradis i Zambezi river. Me kjøyrde først frå Livingstone og følgde vegen mot Botswana grensa i omlag ein halv time, og deretter nye 30 min på ein grus/jord veg til me kom fram til elva. Transportmiddelet vårt var også ganske interessant, me fekk skyss med ein bil med lasteplan, kor me sat på lasteplanet heile vegen fram. Enno meir spanande vart det at bilen hadde øydelagd bremsane sine på turen bort, men det var ein meget så dyktig sjåfør, så alt gjekk bra.

På turen til Bovu Island. I bakgrunnen ser ein Livingstone.

Sjølvforsyningsbaren

Zambezi og kanoane me brukte for å komme oss til øya

Ein meget fornøgd Erna

For å komme oss ut til sjølve øya måtte me padle med kanoar, og dette var også meget spessiellt og det var også ein veldig fin tur, og når me kom fram vart me møtt av synet av ein nydelig strand og ein kjempesøt bar og veldig trivelige folk.
Me tok livet stort sett berre med ro på øya, og koste oss med omgivelsane og roen som var å finne her. Me fekk også med oss solnedgang over Zambezi og ein liten tur rundt på øya, samt også ein tur til nermaste landsbyen der me også fekk undervist litt i småskulen deira, sett på det nye skulebygget som er under konstruksjon og laga mat med nokre ei veldig trivelig jente frå landsbyen. Eg fekk faktisk prøvd meg på å lage Nshima og i tilegg knuste me Groundnuts - peanøtter på tredisjonellt vis.
Me vart på Bovu i 2 dagar og 2 netter og koste oss veldig, eit verkeleg flott opphald. Me hadde også bestemt oss for å reise direkte frå Bovu til Botswana og safari i Chobe nationalpark. Morgonen me reiste vart litt travel og me var i utgangspunktet litt forsinka, så sjåføren vår peiste på og det enda sjølvsagt med at me sette oss bra fast, og me måtte ut å dytte. Følgene av det var leire og søle over heile oss, og den søla fekk me ikkje vaska av oss med det første. Så me jentene gjekk barbeint igjennom imigrasjonen i både Zambia og Botswana, dekt av søle og med skoa i handa. Det var ganske mange som fekk god underholdning av oss.

Første dagen med Safari fekk me oppleve både frå land og vatn. Me byrja med safari frå elva og fekk sett både hippos, elefantar, krokoar og ein masse andre skapningar, og etter turen på vatnet gjekk ferda vidare til sjølve parken der me då hadde resten av dagen og neste dag i ein safaribil, med den morosame Jensen som guide.
Me vart også kjend med ein amerikansk familie; John, Sue, David og Erin, og dei var på besøk i Zambia for å delta i dattera Erin sitt brullaup. Me kom i prat og som ein morosam detalj viste det seg at John hadde avstamning i Ulvik der eg er ifrå. jammen er verda lita somme tider :-)

Etter å ha humpa oss igjennom ein veldig bra safari bar det tilbake til Livingstone, der mange og lange farvel velta oss. Det heile vart ei ganske trist erfaring, men ganske fint også.


Som siste notis i denne bloggen vil eg gjerne takke alle eg har møtt for ei fatastisk oppleving, og sjølv om det til tider var både trått og fælt, så har det heile tida vert eit eventyr, og eit eventyr eg verkeleg kan anbefala for andre. Dette kjem eg aldri til å gløyme.

Og som ein seier på Lozi; Lokawanana

Blogg ut.

Opptøyer og siste undervisningsdag

I går var det ein heller spanande dag her i Livingstone. Det var nemnleg protestar i byen, der taxisjåførar protesterte mot korrupt politi. Politiet har i det siste auka satser på bøter o.l med om lag 400 % og når ein er taxisjåfør og har stor sltiasje på bilen, så er det surt å bli bøtelagt med nesten 200 000 kwacha for til dømes ei lyspære som berre kostar 2000 kwacha (og nokre advarslar for knust pære får dei ikkje, dei blir med ei gong bøtelagde). I mine auge var protesten meget forståeleg, men politiet svarte med å rykke ut mot demonstrantane og vilkårlig arrestere dei første og beste, og dette igjen førte til at demonstrantane auka nivået sitt. Tilslutt enda det med veg sperringar, heile trestammer i vegen, steinar på storleik med bord i vegbaner, tåregass og ein alvorleg skada politimann.
Me var på skulen når dette føregjekk seg og ver heldigvis skåna for det meste av dette opptøyet, men sjølvsagt var me veldig bekymra for taxisjåførane me har blitt kjende med, og me fekk til slutt kontakt med den faste taxisjåføren vår Christopher, og blei informert om kva som hadde skjedd og kvifor, og alt enda bra, taxisjåførane vart høyrde, og alle arresterte var sett fri.

Kvelden vår enda me ved Waterfront, der me fekk med oss ein fantastisk fin solnedgang.

Dagen i dag har for min del vert veldig prega av at det var siste undervisningsdagen min i dag. Det er ganske vemodig, men det hjalp litt at timen gjekk veldig bra. Eg hadde forelesning om Adolesence eller pubertet som me kaller det på norsk. Og timen blei lagt opp ved at eg delte klasse inn i 4 grupper; to jente grupper, to gutegrupper.
Alle gruppene fekk så i oppdrag å lage eitt tankekart der gutane skulle skrive om kva som skjer med jentene i puberteten og jentene skulle skrive om gutane.
Dette var sjølvsgat eit tema som engasjerte, og til tross for at desse elevane ikkje er vande ved gruppearbeid og aldri har vert borti eitt tankekart før, så var alle ivrigt med på arbeidet.
Det er også veldig morosamt å sjå forskjellane mellom jenter og gutar ved slike oppgåver. Jentene er veldig encyklopediske medan gutane pøste på med både den eine og andre "faktasetninga" - ikkje alt like rett.
Og etter den timen kunne eg oppsummere med at gutar, er og blir gutar og jenter er og blir jenter.
 Men det var også, som sagt ei veldig intressant økt reint metodisk, og det som var ekstra morosamt var at ms Ndui også blei aktivt med på økta, og gjekk rundt og såg når elevane jobba i grupper og var med på diskusjonen som oppstod seinare. Ein veldig bra time og ein fin måte å avslutte undervisninga mi på.

Me har også fått smakt på fersk mais i dag. Deputy og ms Ndui kokte maisen for oss og fleire av lærarane hjalp oss me å rense maisen. Me tok også i sjølve, noko som førte til ein masse fnising frå kollegiet.

Solnedgang ved Waterfront

 Kokkeluring, følgt av fnising frå kollegiet

Mais on the stove

Living the Zambian life

Denne helga har me verkeleg levd livet her i Zambia.
På laurdag var Line og eg på spa, der me fekk rygg-nakke-skulder-hode massasje, samt full pedikyr og manikyr. Det var heilt fantastisk morosamt og meget så behagelig. Eg enda opp med å få meg nokre fantastisk flott negler i knall raud/orange med sølv og kvit dekor.
Seinare på kvelden tok me turen opp til Fallsan i lag med Tove iforbindelse med fullmånen og at me kanskje kunne få sjå "Lunar rainbow". Desverre så var me ikkje så heldige at me fekk sett regnbogen, men eitt flott skue var det enn dog. Me gjekk ikkje inn i parken denne gongen, men bort til brua som krysser over mot Zimbabwe. Der fekk me oppleve ein heilt fantastisk måneoppgang. Månen var heilt fullstendig orange og  var som eit bål mot den mørke bakgrunnen. Heilt ubeskriveleg vakkert!
Etter turen til brua reiste me bort til Zambezi sun og inntok ein heller betre middag der, og det var veldig koselig. Men ein ting må eg sei at eg reagerer på; på Zambezi sun, ein av dei mest fanzy hotella i Livingstone har dei to katter som går rundt, då brukt som nyttedyr for å halde skadedyrsbestanden nede. Rundt hotellet går det også nokre Zebra og Impala. Og ein av reglane er at dei tilsette ikkje matar dyra. Greit nok for planteetarane, men for kattene er det ikkje like greit. Difor har kattene lær seg ti å tigge ved matbordet der gjestene sit. Kattene er utmagra og treng å få mat, og når me var ferdige å ete, spurde ho Tove om ikkje kattene kunne få resten av middagen hennes, og det kunne dei. Det kelneren gjorde var at han tok med seg restane, gjekk nokre meter til eit hjørne av resturangen (me sat ute) og lempa restene der. Eg må inrømme at eg vart litt sjokkert.

Seinare på kvelden blei me tatt med ut på byen av vår fantastiske taxisjåfør Brian. Me tok turen til Hippos, der me spelte litt biljard og koste oss. Me vart også kjend med kompisen til Brian; Jaimy, ein kjempetrivelig gutt. Og dei to Zambeziske guttan inviterte oss med på middag dagen etterpå.Og på søndagen vart me henta av Brian og Jaimy litt før fem på ettermiddagen, deretter tok me turen til Maramba markedet, ein av dei største markeda i Livingstone. På markedet fant me det me trengde for å lage mat; okra, fersk fisk, litt tomat og gresskar. Då me kom fram til der me skulle vere å lage mat (bupelen til Jaimy og bror hass) fekk me verkeleg sjå koss ein lever i Zambia. Dei delte eitt lite hus og hadde eit lite hybelrom kvar. Noko kjøken hadde dei ikkje og all matlaging føregjekk ute over nokre primus aktige ovnar. Kokken for kvelden var Alex, bror åt Jaimy og han diska opp med kokt okra med linser, nshima, og fisk. Det smakte heit utruleg godt, sjølv om konsostensen på kokt okra er litt merkeleg. Den vert nemmleg ganske slimete i kokt tilstand, men veldig god på smak. Etter å ha vert der nokre timar tok me turen oppatt til lodgen og roa oss ned litt der, etter å ha hatt ein heilt fantastisk kveld.

Og i morgon er det klart for ny skule veke, og den siste her i Zambia. Eg både gledar meg og gruar meg til å vere ferdig med praksis. Gledar meg fordi praksis er stressande og altkonsumerande, og gledar meg fordi eg gledar meg til å kunne ta fatt på ferieveka vår og etter det vegen mot nord, der familie og vener ventar.

Visit from Norway

Denne uka (iallefall fram til og meg onsdag) har me hatt selskap her på Chanters av tre kjekke frøkner frå nord, nermare bestemd Audhild, Marit og Tove sendt frå UiT.
Dei har vert å observert oss i timar me har hatt og i tilegg har me blitt intervjuva av dei.
Eg må nok inrømme at eg var ganske nervøs for at dei skulle komme. I mangel av øvingslærer og anna læreroppmuntring, blir det faktisk ganske tungt å vere i praksis, på mange vis veit ein då ikkje om det ein gjer er bra for ungane eller ikkje, særleg når ein er i den litt leie situasjonen som eg har vert i no i det siste, at eg ikkje har hatt nokon kunnskap om det eg underviser i. Men i og for seg har det jo også vert intressant i form av at det undervisninga mi står og går på, er kunnskapane eg har innan pedagogikk. Dette er absolutt ingen fagpraksis for min del, men ein metodikk og pedagogikk praksis. Det er jo då også litt moro å oppleve at sjøl om eg ikkje har peiling på faget eg underviser i, så fungerer det pga bakgrunnen eg har i ped og tidlegare praksis.

Ellers så har me jentene sendt alle stoffa våre til skreddaren, noko som betyr at om ei veke har me chitenge- draktene vårres. Me gav dei ein ganske så stor bestilling, tilsammen 16 plagg :-)
Eg skal få meg to kjolar og fire skjørt. Det gleder eg meg masse til!
Til helga ser det også ut til at me tek oss ein tur til den lokale "game" parken, då vert det speiding etter ymse dyr og dyreliv, og det blir veldig artig, me skal og ta ein tur til fallsan i morra, på kvelden for å få med oss fossen i måneskinn.
Med andre ord; masse å glede seg til.

Punishment and discipline

Dette er to ord som for dei fleste nordmenn ikkje er så veldig vande med i skulen. Her i Zambia er dette noko forskjellig. Disiplin er noko dei tek særs alvorleg og straff er også noko som vert nytta på jamnleg basis. Ikkje all straff er like ille, slik som å måtte koste rundt på "sitt" område for ikkje å ha gjort leksene eller å rydde søppel - sitt eige søppel for å komme forseint. Dette tykjer eg ikkje er så ille, søppel og rot er dei sjølve ansvarleg for, så å måtte rydde opp slikt er ikkje så ille.
Og når eg har nemnd søppel, så må eg nesten forklare litt om korleis ein taklar søppel her i Livingstone. Dei har inga kildesortering, og har heller inga ordning for søppel, så det dei fleste gjer er å enten grave ned søppela si i hagen, eller brenne det. Det høyrest ganske rart ut, sett gjennom norske auge, men ein må og ta hensyn til at ingenting går til spille. Søppela som blir igjen er kun ting dei ikkje har klart å resirkulere, så det er slett ikkje så ille som det høyrest ut som, faktisk så meiner eg at dette med resirkulering verkeleg er noko me nordmenn godt kunne lære litt av...
Uansett, den typen straff som går på rydding og den slags kan eg godta, så lenge den typen oppgåver vert gjort før dagen vert for varm.
Men me har også vert borti punishment som er vel drug. Sist veke snakka Line med nokre elevar som dreiv å slo gras med nokre pinneliknande saker. Line spurte så kva dei gjorde og kvifor dei var der, og etter litt utspørring fann ho ut at dei var på punsihment fordi dei ikkje hadde gjort ei mattelekse, som dei aldri hadde skjøna. Altså, dei fekk straff for noko dei aldri hadde forstått og dermed ikkje gjort. Ganske drugt tykjer eg. Vidare hadde Erna snakka med ei jente i dag, som ho i tre dagar hadde observert i arbeid ved skuleporten, og då fekk Erna vite at denne jenta hadde fått tre dagar punishment for å kalle rektor ved fornamn, altså tre heile dagar, der denne eleven også¨går glipp av all undervisning. Også det, ganske drygt. Men i dag har eg sett noko som overgår det meste. Elevane vart trua av lærarar, og trusselen var slag med "pisken" - endestykket av ein dusjledning. Grunnen var at elevane var treige med å koste klasserommet. Og ved konfrontasjon fekk me (Erna og meg) berre til svar at dette var ein effektiv måte å halde disiplin på og til å få ungane til å arbeide fortare. Me foreslo at han kanksje kunne halde disiplinen på ein annan måte, men det var han lite villug til å høyre på.
Sjølv om loven om mishandling i skulen vart vedteken her i Zambia i 2006, er det mange slike tilfeller igjen i skulen, og på sett og vis så kan eg forstå litt av det som skjer. For når ein tek bort fysisk avstraffning så kjem der eit vakuum, og kva skal ein fylle dette med? Kva gjer ein så? For dei som er oppvoksne med dette i skulen, slik som dei fleste av dei som er lærarar, så kan nok fysisk avstaffning virke som den einaste løysninga, og eg ser for meg at ein skal vere både modig og utruleg dyktig som klarer å bryte ut av denne typen straff, og erstatte den med noko anna.
Men heilt ærleg så tykjer eg at det er det minste ein skal gjera som lærar, omsorgs- og tillitsperson. Det skuldar me elevane og ungane våre.

Første undervisning

I dag har eg hatt min første undervisning i Home Economics, under emnet needlework.
Needlework er akkurat det det høyrest ut som; arbeid med nål og tråd. Og i dag har eg undervist om elektrisk symaskin, og vist dei alle delane og dei aller fleste funksjonane på ei symaskin, og det utan å ha ei faktisk symaksin framføre meg. Eg hadde i dag 23 elevar i 8a og måtte altså legge tilrette for at alle skulle kunne delta i undervisninga
Eg måtte altså teikne på tavla korleis ei symaskin ser ut og alle dingsar på den. Noko som er veldig vanskeleg å forklare uten å fysisk å ha noko å vise til. Det måtte ein god del gestikulasjon til for å vise kva dei enkelte delane gjer, men alt i alt tykte eg at det gjekk ganske bra. Kor mykje elevane lærer av den typen undervisning er eg litt usikker på, men eg valde å gjere det slik, for ikkje å gå for langt utanom det den vanlege læraren bruker å gjere. Og sjølv om eg kunne ha tatt kopiar av ei fin illustrasjon eg har, så valde eg å gjere det på den måten også for å prøve korleis det er å vere lærar med dei hjelpemidla dei har.
Det som blei forskjellen i mi undervisning i forhold til læraren sin var den at eg bestemde meg for å stille opne, konkrete spørsmål under heile timen eks: Kva skjer når ein ikkje tar ned foten på maskina før ein byrjar å sy? osb. (og med fot så meiner eg foten som held stoffet på plass når ein syr) Rett og slett å stille spørsmål som lar dei tenkje litt sjølve. Eg fekk og elevane til å komme opp på tavle som hjelpelærarar,  Eg prøvde også å blande inn litt humor, og det såg ut som om det fallt til god jord.
Alt i alt var eg ganske nøgd med den første timen min, og i morgon skal eg ha 2 timar med home economics der eg skal ha om grooming altså stell og vask av hud, hender, hår m.m

 Foten

Korleis å vaske håret

 Typer tenner i ein menneskemunn

 Tannråte

Heller ikkje dette har eg hatt om før, så her må eg fram med dei gamle kunnskapane frå naturfagstimane på ungdomsskulen.

Hot, hot, hot!!

Dagen i dag har vert varm, veldig varm, på det verste 33 C i skuggen, og dette lar seg særlig merke når ein er inne i eit dårlig ventilert klasserom eller lærerverelse.
Men dagen byrja meget så bra, me fekk vere med på vår første "Assembley"- som er ei vekentleg hending der alle elevane stiller seg opp på hovudgårsplassen og synger først nasjonalsangen "National Anthem of Zambia" ( N`kosi sikeleli Africa) og vert fortalde nyhende m.m.
Dagens nyhende var i dette tilfellet oss, dei norske studentane. Me fekk presentere oss sjølve og blei offisiellt teken imot.
På programmet til praksisgruppa var det i dag to undervisningsøkter a 40 min i historie (8b) og matte (8d). Desverre kolliderte desse øktene som Line og Erna hadde, og eg valde i dag å vere med ho Erna.
Erna var veldig trygg og fin i rollen sin som lærar, og elevane tyktest å ha respekt for ho.
Eg fekk sitje bakerst i klasserommet og observere. På mi venstre hand var der ei samling av tre gutar på éin pult, og den midterste av dei sovna av fleire gonger i løpet av økta. Dette var dog ikkje fordi Erna hadde ei kjeisam økt, men fordi guten var utslitt etter å ha jobba natta før. Dette vart ein liten tankevekkjar for meg, eg hadde faktiskt ikkje tenkt den tanken før, at elevar kan ha den typen dillemma, og i same stund tenkte eg og at me er verkeleg heldige i Noreg. Veldig heldige..

Erna og Line tykte nok at øktene deira ikkje gjekk så veldig bra, men ut i frå det eg har sett lover det bra for tida framover. Mi første økt vert ikkje før enn på onsdag, og då skal eg gjera noko eg ikkje har peiling på, nemmleg Needlework- saum og sying.  Needlework er veldig praktisk og fint og er i Zambia ein del av faget Home Economics, den einaste betenkelegheita eg har i forhold til dette er det at eg aldri har vert borti noko liknande på lærarskulen, altså at metodikken er framand for meg. I tilegg er dette noko eg ikkje har vert borti på om lag 10-15 år, så dette kan bli interessant. Heldigvis har HE- læraren, ms Ndui, lova å hjelpe meg, og ho kan sine saker, så det vert vel ordning på dette og.